De in 1683 gestichte architectonisch harmonisch geconstruceerde stad, slot en park Oranienbaum
is een in Midden-Duitsland zeldzaam voorbeeld van weloverwogen, in vorstelijke opdracht
ontstane barokcomplexen.
Tot op de dag van vandaag zijn in de landelijke, door Nederlandse invloed gevormde plaats de
grondstructuren van de stedelijke vormgeving bewaard gebleven.
In het jaar 1659 had vorst Johan Georg II van Anhalt-Dessau (1627-1693) prinses Henriëtte
Catharina von Oranje-Nassau (1637-1708) gehuwd. Aan de Oranje-prinses, wier geboorteland in de
"Gouden Eeuw" een bloeipriode doormaakte, hebben Anhalt-Dessau en ook Oranienbaum belangrijke
impulsen voor de economie en cultuur te danken. Henriëtte Catharina vond de ligging van
de platts Nischwitz, waar slechts weinig bouwwerken bestonden blijkbaar. leuk. In 1673 werd
het tot Oranienbaum herdoopt en tien jaar later begon men stad, slot en park te stichten.
Voor deze taak haalde de prinses een landgenoot, de Nederlandse bouwmeester Cornelis Ryckwaert
(gestorven in 1693) erbij. De stadswijken kwamen eerst ongeveer overeen met de breedte van
slot en tuin. In het snijpunt van een dwarsstraat verwijdt zich de naar het slot leidende
straatas tot een vierkant marktplein. aan het zuidelijke einde van de dwarsstraat verheft zich
de in 1712 gewijde stadskerk, in het midden van het plein staat een zandsteenvaas met een
smeedijzeren oranjeboom. De oranjeappel is het symbool van de Oranjes, de vorsten die als
stadhouders van Nederland tijdens de vrijheidsstrijd tegen de Habsburgse heerschappij een
belangrijke rol speelden en uit het geslacht van wie Henriëtte Catharina stamde. In zijn
totale vormgeving heeft het stedelijk complex betrekking op het slot. Allereerst ontstond hier
het hoofdgebouw, opzij begeleid door houten galerijen. Zeer spoedig echter kwamen op hun
plaats massieve vleugels. Zulk een drievleugelige, open type kwam overeen met de moderne
ontwikkelingstendensen in de slotbouw. Na de dood van Ryckwaerts zijn nog hovelingenhuizen,
stallen en schuren toegevoegd.
Grote delen van het slot worden tegenwoordig door het landsarchief Oranienbaum gebruikt.
Daaroms is in de zijvleugel een museum ingericht dat de mogelijkheid biedt inzicht in de
ontwikkeling van Oranienbaum en de slotinrichting te krijgen. In het inwendige van het slot is
ee met kostbaar Nederlandse leder behang aangeklede zaal bijzonder opmerkelijk. Het souterrain
beherbgt een gewelfde zzal die mit eveneens iut Nederland afkomstige blauw-witte tegels en
tegelschilderijen van antieke planeegoden gedecoreerd is. Verschillende ruimten in het slot
zijn later, in de tweede helft van de 18e eeuw, in Chinese stijl veranderd.
Van het zeer ruime park bij het slot Oranienbaum gingen in de 20e eeuw de zijdelen door
bebouwing verloren. Sindsdien wordt het beeld beheerst door het door heggen omzoomde
gazonkwadraat van de tuinparterre. De vormgeving hiervan was reeds in de 18e eeuw opgegeven.
Aan de zuidelijke rand van het complex strekt zich een uitgrbreide, van 1812 tot 1818 door
Carlo Ignazio Pozzi (1766-1842) in classicistische vormen gebouwde oranjerie uit. De sinds
enige tijd weer tot leven gewekte oranjeteelt in Oranienbaum heeft een lange traditie. Tot 550
oranjebomen waren hier eens aanwezig. Iedere zomer, wanneer de kuipplanten in het park
neergezet zijn, vinden in het gebouw evenementen naar aanleiding van het "Internationale
tuinfestival" plaats.
Nadat in het nabij gelegen Wörlitz een grote landschapstuin ontstaan was, zijn op
instigatie van vorst Leopold II Frederik Frans (1740-1817) in de jaren 1793 tot 1797 de
barokke eilandtuin en een deel van het aangrenzende bos omgevormd. Deze "Chinese tuin" bleef
tot heden vrijwel onveranderd bewaard en is van eminente betekenis in Midden-Europa. Beekjes
en bruggen geleden het terrein. Het complex, ook een pagode en het tuinhuisje, ontstonden
onder invloed van de Brit Sir William Chambers.
Met de Chinese tuin is de vormgeving van de historische architectonisch harmonisch
geconstrueerde stad, slot en park Oranienbaum grotendeels afgerond, een totaal kunstwerk,
waarvoors sinds jaren intensieve inspanningenvoor onderhoud, restauratie en verdere
ontsluiting geleverd worden.
|
Gebäude der Orangerie
Oraniermonument auf dem historischen Marktplatz
Pagode im Englisch-chinesischen Garten
Chinesisches Haus im Englisch-chinesischen Garten
|
stadtinfo at oranienbaum.de
